است ) ( 1 ) كفّارهء اينكه شخص محرم شتر مرغ را صيد كند كه ( در مرحلهء اول ) كفّارهء آن يك شتر است و اگر نتواند ، پول آن را طعام تهيّه مىكند و به شصت فقير صدقه مىدهد ، به هر كدام بنابر اقوا يك مد ، و احتياط ( مستحب ) آن است كه به هر كدام دو مد بپردازد و اگر از شصت نفر زياد آمد به همان شصت نفر اكتفا مىكند و اگر از شصت نفر كم آيد ، اتمام آن واجب نيست و البته احتياط به دو مد در جايى است كه دادن دو مدّ باعث نشود كه از شصت نفر كم بيايد و گرنه بايد به يك مد اكتفا نموده و شصت نفر را تكميل كند . و اگر از صدقه دادن عاجز باشد ، بنابر احتياط واجب براى هر مد يك روز و تا شصت روز روزه بگيرد و اين نهايت كفّارهء شترمرغ است ( كه از شصت روز روزه بيشتر نمىشود ) و اگر از اين هم عاجز باشد هيجده روز روزه بگيرد و ( همچنين است ) كفّاره اينكه محرم گاو وحشى را صيد كند كه ( در مرحلهء اوّل ) كفّارهء آن ( قربانى كردن ) يك گاو است و اگر از آن عاجز باشد ، پول آن را طعام تهيّه مىكند و به سى نفر فقير صدقه مىدهد . به هر يك از آنها بنابر اقوا يك مدّ ، و احتياط ( مستحب ) دو مد است ، پس اگر پولش زياد آمد از آن خود او است ، و اگر كمتر باشد ، تكميل آن بر او واجب نيست . و چنان كه گذشت اگر دادن دو مدّ باعث شود كه از سى نفر كم آيد ، نبايد به دو مدّ احتياط كند ، و اگر از آن عاجز باشد ، بنابر احتياط به جاى هر مدّى يك روز ، روزه مىگيرد تا سى روز تمام ، و اين نهايت كفّاره گاو وحشى است ( و از سى روز روزه بيشتر نمىشود ) و اگر از آن هم عاجز باشد ، نه روز ، روزه مىگيرد و الاغ وحشى همچنين است ( مانند گاو وحشى است ) و احتياط آن است كه مانند شترمرغ باشد و ( همچنين است ) كفّارهء اينكه محرم آهو را صيد كند كه ( در مرحلهء اول ) كفّارهء آن يك گوسفند است و اگر از آن عاجز باشد ، پول آن را طعام خريده و به ده فقير صدقه مىدهد ، بنابر اقوا به هر كدام يك مد ، و بنابر احتياط استحبابى دو مد و حكم زياد و كم آمدن و مورد احتياط آن ، آنچنان است كه گذشت و اگر از آن عاجز باشد ، بايد به جاى هر مدّى يك روز ، روزه بگيرد تا ده روز تمام . و اين نهايت كفّارهء آهو است ( كه از ده روز ، روزه بيشتر نمىشود ) و اگر از آن هم عاجز باشد ، سه روز ، روزه بگيرد . ( 2 ) و از آن جمله - روزه كفاره‌اى است كه انسان مخيّر است ، بين آن روزه و كارى ديگر ، و آن عبارت است از كفّاره روزه خوردن در ماه رمضان و كفّاره باطل كردن اعتكاف را با جماع و كفّاره بريدن زن موى سرش را در مصيبت و كفّاره نذر و عهد كه در همهء آنها مخيّر است ، بين امور سه‌گانه ( يك بنده آزاد كردن و دو ماه روزه گرفتن و شصت فقير را اطعام نمودن ) . ( 3 ) مسأله - دو ماه روزهء كفّارهء جمع و كفّاره تخييرى و ترتيبى بايد پىدرپى باشد و در حصول اين شرط ( پىدرپى بودن ) روزه گرفتن يك ماه اوّل و يك روز از ماه دوّم كفايت مىكند ، همانطور كه گذشت ، و همچنين هجده روزى را كه بجاى دو ماه مىگيرد بنابر احتياط ( واجب ) بايد پىدرپى باشد ، بلكه در روزهء ساير كفّارات نيز احتياط ( واجب ) آن است كه پىدرپى باشد و اگر در مواردى كه پىدرپى بودن روزه واجب است به خاطر عذرى ، در بين ، روزه را بخورد ، ضررى به اتصال و پىدرپى بودن آن نمىرساند . و بعد از بر طرف شدن عذر ، باقيماندهء آن را بايد بگيرد ، همانطور كه گذشت .